Verhalen van Vestigia – september 2023


Er is weer een maand voorbij, er zijn mooie onderzoeken uitgevoerd. Een nieuw pand is in gebruik genomen. We hebben genoten!

 

Uitgelicht

Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek CUB

In het kader van de dijkversterking tussen Culemborgse Veer en de Beatrixsluis heeft Vestigia door middel van een bureauonderzoek de archeologische waarden in kaart gebracht.

De eerste versie van de huidige dijk is al aangelegd tussen 1080 en 1140. Met de bedijking konden de polders in het achterland ontgonnen worden, zoals we die nog steeds kennen. Daarvoor waren de oevers van de Lek al geschikte hoge droge plekken en konden deze bewoond worden. De Lek is echter niet de enige rivier die in deze omgeving gestroomd heeft. Vóór het ontstaan van de Lek zochten rivieren zich een weg door het gebied, en werd er gewoond langs de oevers of op de hoger gelegen stroomruggen. Een voorbeeld hiervan is de Honswijk. Op deze stroomgordel zijn archeologische vondsten gedaan uit de IJzertijd en de Romeinse tijd.

Naast deze vindplaatsen hebben zijn bij het bureauonderzoek ook met behulp van historisch kaartmateriaal zijn oude boerderij-erven in beeld gebracht die door de tijd heen binnen het plangebied hebben gestaan. Tot de historische vindplaatsen behoren ook de vele verdedigingswerken van de Nieuwe Hollandse Waterlinie, zoals forten, batterijen en inundatiekanalen. Deze werken zijn naast archeologisch relevant ook UNESCO-werelderfgoed. De Tweede Wereldoorlog heeft ook zijn sporen nagelaten, in de vorm van geschutsopstellingen en loopgraven.

Bij het bureauonderzoek is gekeken wat de zones zijn waar zich mogelijk archeologische vindplaatsen kunnen bevinden. Dit wordt meestal onderverdeeld in zones met een hoge, middelhoge of lage archeologische verwachting. Zo wordt gekeken wat ‘risico-volle’ zones zijn, waar de werkzaamheden mogelijk vindplaatsen kunnen verstoren en waar er geen of weinig kans is dat bij de werkzaamheden iets wordt aangetroffen.

 

Ter plaatse van twee van dergelijk risico-volle zones in de Honswijkerwaard en in de Steenwaard is in aanvulling op het bureauonderzoek in september een booronderzoek uitgevoerd onder het toeziend oog van de plaatselijke fauna (zie foto). Bij dit onderzoek wordt door middel van een Edelmanboor (een soort van appelboor) de bodemopbouw in kaart gebracht. Binnen de locaties zijn de boringen gezet tot een diepte van 4 meter. Met boringen kunnen de verschillende lagen in de ondergrond in kaart worden gebracht. Uit de bodemopbouw blijkt dat de werkzaamheden op die locaties in ieder geval geen archeologische vindplaatsen zullen verstoren.

Archeologische Opgraving Beemsterburgwal (Vijfhoek) Purmerend

Verrassing! Nog een uitgelicht project, namelijk de opgraving Purmerend. Afgelopen maand zijn delen van een bierbrouwerij opgegraven en heeft hier een open dag plaats gevonden. Hieronder volgt de tekst van het (deels aangepaste) persbericht van de gemeente dat werd opgesteld voor de open dag.

 

Op de toekomstige nieuwbouwlocatie tussen de Beemsterburgwal en de Kanaalstraat in het centrum van Purmerend is een archeologische opgraving uitgevoerd. Bij die opgraving zijn de funderingen van woningen blootgelegd uit het einde van de 16e en de 17e eeuw, en van de bierbrouwerij De Dubbele Arent die tussen ca. 1650 en 1750 aan de Beemsterburgwal was gevestigd.

 

Sinds eind augustus wordt door archeologen van het onderzoeksbureau Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie uit Amersfoort een archeologische opgraving uitgevoerd. De opgravingen maken onderdeel uit van de herontwikkeling van dit deel van de binnenstad; na de sloop van de bestaande bebouwing, het archeologisch onderzoek en de bodemsanering zullen hier nieuwe appartementen gebouwd gaan worden met parkeervoorzieningen en stadstuintjes.

De geschiedenis van de plek

Purmerend is in de eerste helft van de 14e eeuw ontstaan als wegdorp op het kruispunt van twee doorgaande wegen. In de 15e eeuw begon het te groeien o.a. door de bouw van kasteel Purmersteijn en kreeg het wat stedelijke trekken. De Kanaalstraat lag net ten noorden van de kasteelgracht. In de 2e helft van de 16e eeuw lag het onderzoeksgebied nog buiten de wallen, maar vanaf het begin van de 17e eeuw werd het gebied door de aanleg van de Beemsterburgwal bij de stad getrokken, dat toen een flinke groei doormaakte als gevolg van de drooglegging van de Purmer, Wormer en Beemster. De verwachting was dan ook dat we hier bewoningssporen zouden kunnen aantreffen vanaf het einde van de 16e eeuw. Belangrijke vraag was echter hoeveel hier nog van over was of opgeruimd door de latere bebouwing.

De opgravingen en de eerste resultaten

De opgravingen zijn uitgevoerd in twee fasen. In de eerste twee weken is de zuidelijke helft aan de Kanaalstraat onderzocht. Vanaf vorige week wordt opgegraven aan de Beemsterburgwal. Het gaat in feite om twee oude woonblokken, bestaande uit verschillende erven, gescheiden door een smal grachtje. Op het zuidelijke deel was goed te zien dat het gebied is ingericht in twee fasen. De oudste dateert uit het einde van de 16e eeuw en bestaat vooral uit houten funderingen en enkele stukken muurwerk. De bewoning lijkt nog geen aaneengesloten karakter gehad te hebben. In de 17e en 18e eeuw wordt de bebouwing verdicht. Helaas zijn de resten van die bebouwing minder goed bewaard gebleven. Wel waren er nog de nodige waterputten en waterkelders aanwezig. In het noordelijke deel is de conservering van de 17e eeuwse resten een stuk beter. Dit gebied wordt grotendeels in beslag genomen door het hoofdgebouw en de bijgebouwen van de bierbrouwerij De Dubbele Arent. Het is best bijzonder dat het een groot deel van de brouwerij binnen de grenzen opgraving lijkt te liggen en kan worden gedocumenteerd. Bij de opgravingen zijn de nodige gebruiksvoorwerpen uit de 16e, 17e en 18e eeuw aangetroffen. Deze worden beschreven en gerestaureerd met hulp van Purmerendse vrijwilligers van de archeologische werkgroep.

Op de open dag is stil gestaan bij de bijzondere resultaten van deze opgraving.

Betrokken partijen:
·         Opdrachtgever: RK Vastgoed, Purmerend
·         Ontwerp nieuwbouw: Rietvink Architecten, Oosthuizen
·         Bouwkundig Aannemer: Ooms Bouw, Scharwoude
·         Civiele aannemer: Sturm Zaandam
·         Archeologie: Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie, Amersfoort
·         Gemeentelijk toezicht: Gemeente Purmerend

En tja, hoe kun je nu het beste een opgraving van een bierbrouwerij afsluiten als archeoloog….

Kern van het veldteam: Daniel, Mateo, Tommy en Tijmen

Projecten deze maand

Gezien de grote opgraving in Purmerend en de opgraving van Veldhoven, zijn er niet zo’n gek veel andere projecten waar we deze maand over kunnen vertellen. Er is een mooi filmisch overzicht gemaakt van de open dag in Veldhoven.

 

En weer waren twee van ons op Vlieland, waaronder Rianne. Dit keer om een cultuurhistorisch onderzoek te doen. Het blijft toch zo’n fotogeniek eiland!

Ander nieuws

·       In Archeologie in Nederland zijn deze maand twee artikelen van onze hand verschenen. De een over de opgraving bij Hazerswoude en de ander een reflectie op de ontwikkelingen in KNA-land

·       Blijkbaar wordt er veel over het Romeinse rijk nagedacht. Voor wie het gemist heeft, wilde we jullie deze graag nog even delen:

Bron: https://www.facebook.com/photo/?fbid=845304776963648&set=a.622716619222466

·       Teun van Someren is bij ons begonnen als junior archeoloog. Welkom Teun!

·       Nieuwe speeltjes geven mooie plaatjes:

·       Wij zoeken nog leuke nieuwe collega’s. Kijk op onze website voor de vacatures